Kultura Jonë, Historia Jonë Pjesa 1: Kuptimi i Udhëtimit Shqiptar

Kultura Jonë, Historia Jonë – Pjesa 1

Të kuptuarit e së kaluarës sonë për të kuptuar më mirë veten

"Për të kuptuar se ku po shkojmë, së pari duhet të kuptojmë se ku kemi qenë."

Nëse pyet një shqiptar se nga vjen, rrallë do të marrësh një përgjigje të thjeshtë. Më shpesh sesa jo, do të dëgjosh histori. Histori për gjyshërit që mbijetuan luftëra për të cilat rrallë flisnin, familjet që lanë gjithçka pas në kërkim të mundësive, fshatrat ku të gjithë e njihnin njëri-tjetrin me emër dhe shtëpitë ku ofrohej kafe para se të bëheshin pyetje. Këto histori janë të mbushura me sakrificë, qëndrueshmëri, besnikëri dhe një angazhim të palëkundur ndaj familjes. Janë histori për të cilat shumë prej nesh janë krenarë sepse na kujtojnë nga kemi ardhur dhe forcën e njerëzve që erdhën para nesh.

Si një shqiptaro-amerikan i gjeneratës së parë dhe një këshilltar i licencuar për shëndetin mendor, kam kaluar vite duke dëgjuar historitë e individëve dhe familjeve shqiptare. Ndërsa çdo familje ka përvojat e veta unike, shpesh dëgjoj shumë nga të njëjtat tema. Ekziston një ndjenjë e thellë krenarie për të qenë shqiptar, besnikëri e jashtëzakonshme ndaj familjes, gatishmëri për të sakrifikuar për të dashurit dhe një etikë pune që ka ndihmuar brezat të ndërtojnë jetë më të mira. Këto cilësi janë disa nga pikat e forta më të mëdha të kulturës sonë dhe meritojnë të njihen. Në të njëjtën kohë, dëgjoj gjithashtu njerëz që flasin për ndjenjën e fajit për zhgënjimin e familjes së tyre, për vështirësinë në vendosjen e kufijve, për mbajtjen e emocioneve për vete, për shqetësimin për atë që mund të mendojnë të tjerët ose për besimin se duhet të mbajnë barrën e jetës vetëm. Këto përvoja nuk ndodhin sepse kultura shqiptare është e gabuar. Ato ndodhin sepse çdo kulturë është formuar nga historia e saj.

Një nga gjërat që kam mësuar si terapist është se nuk mund t’i kuptojmë plotësisht sjelljet e njerëzve pa kuptuar më parë përvojat e tyre. E njëjta gjë vlen edhe për kulturat. Nëse duam të kuptojmë pse besnikëria është kaq e rëndësishme, pse pritjet familjare mund të ndihen kaq të forta, pse kërkimi i ndihmës ndonjëherë ndihet i pakëndshëm, ose pse shumë njerëzve u është mësuar t’i mbajnë problemet personale brenda familjes, së pari duhet të kuptojmë historinë që i ka formësuar ato besime. Historia ofron kontekst dhe konteksti na lejon t’i qasemi vetes dhe familjeve tona me një kuptim më të madh në vend të gjykimit.

Qëllimi i kësaj serie nuk është të kritikojë kulturën shqiptare ose të sugjerojë se traditat tona janë të gabuara. Shpresa ime është pikërisht e kundërta. Dua që ne të kuptojmë më mirë se nga kanë ardhur vlerat tona, pse ato u shërbyen kaq mirë familjeve tona për kaq shumë breza dhe si disa nga të njëjtat strategji mbijetese mund të ndikojnë në mirëqenien tonë emocionale sot. Unë besoj se ne mund ta nderojmë kulturën tonë, duke i dhënë vetes edhe leje të rritemi. Nuk kemi pse të zgjedhim midis ruajtjes së identitetit tonë dhe përmirësimit të shëndetit tonë emocional.

Për të kuptuar familjen e sotme shqiptare, duhet të kthehemi mijëra vjet prapa, shumë kohë para se Shqipëria të bëhej një komb modern. Shumë historianë besojnë se shqiptarët modernë janë pasardhës të ilirëve të lashtë, të cilët jetuan në pjesën më të madhe të asaj që sot është Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe rajonet fqinje. Ndërsa historianët vazhdojnë të debatojnë për detaje të caktuara të asaj historie, ka pak debat se njerëzit që jetuan në këtë rajon duruan shekuj pushtimesh, perandorish në ndryshim, paqëndrueshmëri politike dhe pasiguri. Brez pas brezi mësuan të mbijetonin në një botë ku siguria mund të zhdukej brenda natës dhe ku familja shpesh bëhej e vetmja gjë e vazhdueshme në të cilën njerëzit mund të mbështeteshin.

Kur e shikojmë historinë përmes këtij këndvështrimi, shumë nga vlerat që vazhdojmë t’i admirojmë sot fillojnë të kenë kuptim. Besnikëria nuk inkurajohej thjesht; ishte e nevojshme. Besimi duhej fituar sepse komunitetet vareshin nga njëra-tjetra për mbijetesë. Mikpritja pasqyronte bujarinë edhe gjatë kohërave të vështira, dhe qëndrueshmëria u bë një mënyrë jetese sepse heqja dorë nuk ishte kurrë një opsion. Këto cilësi nuk u zhvilluan rastësisht. Ato u formuan gjatë shekujve nga njerëz që u përballën me sfida të jashtëzakonshme, dhe ato mbeten disa nga pjesët më të admirueshme të kulturës shqiptare sot.

Historia na kujton gjithashtu se mbijetesa dhe mirëqenia emocionale nuk janë gjithmonë e njëjta gjë. Kur familjet përqendrohen në mbrojtjen e njëra-tjetrës, në rindërtimin pas konfliktit ose thjesht në kapërcimin e një periudhe tjetër të vështirë të jetës, shpesh ka pak kohë për të eksploruar emocionet, pikëllimin, ankthin ose vështirësitë personale. Me kalimin e kohës, këto mënyra përballimi bëhen tradita familjare. Fëmijët mësojnë të qëndrojnë të fortë, sakrifica bëhet një masë dashurie, problemet personale mbeten private dhe vendosja e familjes në radhë të parë bëhet një pritje dhe jo një zgjedhje. Asnjë nga këto bindje nuk u zhvillua sepse prindërve ose gjyshërve tanë u mungonte dashuria. Në shumë mënyra, ato ishin shprehje të dashurisë të formuara nga realitetet e botës në të cilën jetonin.

Sot, shumë familje shqiptare nuk jetojnë më në të njëjtat kushte, megjithatë disa nga besimet që ndihmuan brezat e mëparshëm të mbijetonin vazhdojnë të ndikojnë në mënyrën se si mendojmë, komunikojmë dhe lidhemi me njëri-tjetrin. Të kuptuarit se nga erdhën këto besime nuk do të thotë të hedhim poshtë kulturën tonë ose të fajësojmë brezat e mëparshëm. Do të thotë të pranosh se historia lë mbresa të paharrueshme dhe ato mbresa shpesh bëhen vlerat, pritjet dhe modelet familjare që trashëgojmë.

Ky është udhëtimi që do të ndërmarrim së bashku gjatë gjithë kësaj serie. Do të eksplorojmë historinë që formësoi kulturën shqiptare, do të festojmë pikat e forta të jashtëzakonshme që janë transmetuar nga një brez në tjetrin dhe do të shqyrtojmë me kujdes traditat që mund të mos na shërbejnë më në të njëjtën mënyrë siç na shërbenin dikur. Të kuptuarit e historisë sonë nuk ka të bëjë me ndryshimin e asaj që jemi. Ka të bëjë me vlerësimin e origjinës sonë, në mënyrë që të marrim vendime të menduara mirë për atë që do të mbajmë me vete në të ardhmen.

Në Pjesën 2, do të shqyrtojmë Kanunin dhe se si një nga sistemet më me ndikim të zakoneve dhe traditave ndihmoi në formësimin e shumë vlerave që vazhdojnë të ndikojnë në familjet shqiptare sot.