Kultura Jonë, Historia Jonë – Pjesa 2: Kanuni dhe Si Disa Nga Këto Modele Mbetën Me Ne

Në Pjesën 1, fola rreth asaj pse mendoj se është e rëndësishme të kuptojmë nga kemi ardhur përpara se të përpiqemi të kuptojmë disa nga gjërat që ende ndodhin në familjet shqiptare sot. Ka shumë gjëra në kulturën tonë që vijnë nga mbijetesa, besnikëria familjare, sakrifica dhe nevoja për të mbrojtur njëri-tjetrin. Por një pjesë tjetër e historisë sonë që ndikoi në familjet shqiptare për breza ishte Kanuni.

Disa shqiptarë dinë shumë për Kanunin dhe të tjerë mund ta njohin vetëm emrin. Brezat e rinj, veçanërisht ata që janë rritur jashtë Shqipërisë, mund të mos dinë shumë për të. Kanuni ishte në thelb një përmbledhje ligjesh dhe zakonesh tradicionale që rregullonin shumë aspekte të jetës. Ai përfshinte familjen, martesën, pronën, nderin, mikpritjen, konfliktin dhe rolet e burrave dhe grave.

Sigurisht, shumica e familjeve shqiptare sot nuk jetojnë sipas Kanunit. Por kultura nuk zhduket aq lehtë. Besimet mund të kalohen nga një brez në tjetrin pa menduar askush se nga kanë ardhur ato. Ndonjëherë ne besojmë diçka sepse prindërit tanë e besuan, dhe ata e besuan sepse prindërit e tyre e besuan.

Familja dhe reputacioni ishin jashtëzakonisht të rëndësishëm. Ajo që bënte një person mund të reflektohej tek të gjithë. Mendoj se pothuajse çdo shqiptar ka dëgjuar ndonjë version të shprehjes “Çfarë do të thonë njerëzit?”. Për shumë prej nesh kjo fjali është pothuajse qesharake sepse e kemi dëgjuar kaq shumë, por në të vërtetë ka shumë gjëra pas saj. Për breza me radhë, ajo që mendonin të tjerët për familjen tënde kishte vërtet rëndësi.

Këtu mendoj se buron edhe një pjesë e vështirësisë sonë për të folur për problemet personale. Nuk u tregove të huajve se çfarë po ndodhte në familjen tënde. Problemet mbetën brenda shtëpisë. Ti e mbrojte familjen tënde. Fatkeqësisht, kjo mund të nënkuptojë gjithashtu që njerëzit heshtën për gjërat për të cilat ndoshta duhet të kishin folur.

Pritjet për burrat dhe gratë ishin gjithashtu shumë të ndryshme. Nga burrat pritej të siguronin jetesën, të mbronin familjen dhe të ishin të fortë. Nga gratë pritej të kujdeseshin për shtëpinë dhe fëmijët dhe shpesh t'i vinin nevojat e të gjithëve para të vetave. Gratë shqiptare janë tepër të forta, por ndonjëherë mendoj se e kemi ngatërruar forcën me atë se sa mund të tolerojë një grua. Sa mund të mbajë ajo para se më në fund të thotë: "Kjo është shumë?"

Burrave iu mësua gjithashtu një lloj force shumë specifik. Ti përballesh me problemet e tua. Nuk ankohesh. Kujdesesh për familjen tënde. Për disa burra, të folurit për frikën, ankthin, trishtimin ose ndjenjën e mbingarkesës thjesht nuk ishte diçka që ata e kishin mësuar ta bënin.

Këto bindje mund të shfaqen ende sot edhe në familjet që nuk do të thoshin kurrë se ndjekin Kanunin. Një nënë mund të ndihet fajtore duke u thënë jo fëmijëve të saj të rritur. Një baba mund të ketë vështirësi në shfaqjen e emocioneve. Prindërit mund të besojnë se mospajtimi i fëmijëve të tyre me ta është mungesë respekti. Një fëmijë i rritur mund të marrë vendime krejtësisht normale për jetën e vet, por prapëseprapë të ndihet fajtor sepse prindërit e tij nuk i miratojnë.

Kjo është pjesa që mendoj se është e rëndësishme. Të kuptuarit se nga kanë ardhur këto modele nuk do të thotë që ne fajësojmë kulturën tonë, prindërit tanë ose gjyshërit tanë. Shumica e njerëzve po bënin atë që dinin. Ata gjithashtu po mbartnin atë që u ishte mësuar.

Gjithashtu, ka shumë gjëra në kulturën shqiptare që nuk do të doja kurrë që ne t’i humbisnim. Lidhja jonë me familjen, besnikëria jonë, mikpritja, bujaria dhe mënyra se si i tregojmë njëri-tjetrit janë disa nga pikat tona më të forta. Por vlerësimi i këtyre gjërave nuk do të thotë që nuk mund të shohim edhe se çfarë mund të duhet të ndryshojë.

Ne mund t’i duam familjet tona dhe prapë të kemi kufij. Mund t’i respektojmë prindërit tanë dhe prapë të bëjmë zgjedhje të ndryshme. Dhe të kërkosh ndihmë ose të flasësh për diçka të vështirë nuk do të thotë se nuk po e respektojmë familjen ose kulturën tonë.

Për mua, kjo është në të vërtetë pika kryesore e të kuptuarit se nga kemi ardhur. Ne mund të vendosim se çfarë duam të mbajmë me vete dhe çfarë mund të mos i përkasë më brezit të ardhshëm.